REKLAMA

Kultura, Oświata

Poseł w kamaszach

Opublikowano 07 kwietnia 2019, autor: FP

Dziś nieco inaczej, choć wciąż historycznie. Oto portret Zygmunta Cšadka, który przygotowały uczennice nowosolskiego LO w ramach projektu Sejmu Dzieci i Młodzieży.

Zygmunt Michał Cšadek ps. „Zygmunt Mariański” ur. 20 lipca 1895 r. w Ustrzykach Dolnych. Jego przodkowie pochodzili z Węgier. Młody Zygmunt uczęszczał do szkoły powszechnej w swojej rodzinnej miejscowości, a następnie do seminarium nauczycielskiego w Samborze, gdzie zdał maturę. Krótko uczęszczał do szkoły wiertniczej, jednak swoją dalszą edukację związał z wojskiem. W ramach Polskich Drużyn Sokolich i Związku Strzeleckiego najpierw ukończył szkołę podoficerska i uzyskał stopień plutonowego.

Gdy wybuchła I wojna światowa wstąpił do Legionu Wschodniego, który później został przekształcony w 3 pułk piechoty Legionów. Dowodził tam kolejno drużyną, plutonem i kampanią, co dało mu awans na chorążego. Po rozwiązaniu Legionów służył w Polskim Korpusie Posiłkowym wraz z którym został przeniesiony na Bukowinę. W 1917 roku uzyskuje stopień porucznika. Po połączeniu z odziałem polskim w Rosji, jako dowódca kompanii, walczy pod Kaniowem (11 maja 1918 roku). Dostaje się wówczas do niewoli niemieckiej, z której udało mu się uciec.

Z rozkazu płk. Józefa Hallera, pod pseudonimem „Zygmunt Mariański” rozpoczął działalność w Polskiej Organizacji Wojskowej polegającą na agitacji i werbunku Polaków dezerterujących z armii austriackiej na terenie Ukrainy. 9 października 1918 we Lwowie, u schyłku I wojny światowej, został aresztowany przez kontrwywiad austriacki i jako poddany Austro-Węgier osadzony w więzieniu pod zarzutem zdrady państwa. Jednak już 1 listopada 1918 został uwolniony z więzienia przez oddziały polskie. Później uczestniczył w obronie Lwowa w szeregach 38 pułku Strzelców Lwowskich. W tym też czasie, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, został mianowany na kapitana, po czym został komendantem szkoły podoficerskiej w obozie 6 Armii. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku dowodził pułkiem marszowym.

Major, podpułkownik, aż wreszcie w 1932 awansował na pułkownika. W czasie pobytu w Warszawie działał w Towarzystwie Emigracyjnym, Lidze Morskiej i Kolonialnej, zorganizował

i prowadził hufiec harcerski na Pradze. Ze względu na swoje taktyczne niepowodzenia zrezygnował ze służby w wojsku i rozpoczął działania polityczne oraz społeczne. Był kandydatem na posła Sejmu RP w wyborach parlamentarnych w Polsce w 1935 r. z okręgu nr. 77 w Sanoku. Działał w Bezpartyjnym Bloku Współpracy z Rządem. W wyborach parlamentarnych 6 listopada 1938 z listy Obozu Zjednoczenia Narodowego został wybrany posłem na sejm RP V kadencji(1938-1939). W parlamencie był członkiem Komisji Spraw Zagranicznych i Komisji Wojskowej. Ponadto był przewodniczącym koła parlamentarnego wspierającego Związek Ziem Górskich.

Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się w Dowództwie Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu. W okresie kampanii wrześniowej został ciężko ranny. Przez dwa lata miał nogę w gipsie, która ostatecznie została skrócona o 6 cm. Opuścił szpital w marcu 1941 i podjął pracę stróża w Przedsiębiorstwie Poszukiwań Naftowych, a następnie w tartaku. W okresie trwającej okupacji niemieckiej działał w Armii Krajowej, pomimo swojego kalectwa wspierał przerzut oficerów wojskowych na Węgry. 23 marca 1943 został aresztowany przez Gestapo pod zarzutem współudziału w przerzucie przez granicę. Z powodu niezgłoszenia stopnia oficerskiego został skazany przez niemiecki sąd specjalny na karę śmierci. Po kilku miesiącach spędzonych w więzieniu, w wyniku aktu łaski wydanej przez führera, kara została zamieniona na bezterminowe internowanie w obozie koncentracyjnym Lublin na Majdanku. Następnie Zygmunt Cšadek pracował tam w kotłowni. W lipcu 1944, wraz z nadejściem frontu wschodniego i oswobodzeniu obozu przez sowietów, odzyskał wolność. W latach 1944- 45 działał w służbie w ludowym Wojsku Polskim. 22 sierpnia 1945 został zastępcą dowódcy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

Ze względu na stan zdrowia 2 grudnia 1945 r. odszedł z wojska. Mimo otrzymania renty wojskowej nie miał wystarczających środków do życia i utrzymania rodziny. Od 1948 pracował w Zarządzie Nieruchomościami Dzielnicowego Zarządu Budynków Mieszkalnych we Wrocławiu, od 1951 we Wrocławskim Przedsiębiorstwie Geologicznym jako kierownik Zakładu Robót Wiertniczych Kombinatu Geologicznego we Wrocławiu. W 1961 przeszedł na emeryturę. Zmarł 1 sierpnia 1979 r. Został pochowany na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu.

Człowiek dobrej woli, dobrych intencji, lubiany i szanowany. Co ciekawe, był węgierskiego pochodzenia, czuł się Polakiem, a piosenkę o nim pt.” Pułkownik Cšadek” skomponował Karol Rund (kapelmistrz czeskiego pochodzenia).

Jesteśmy uczennicami nowosolskiego Liceum Ogólnokształcącego im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Bierzemy udział w projekcie do Sejmu Dzieci i Młodzieży, którego celem było rozpowszechnienie historii wybranego posła Sejmu II RP oraz przedstawienie jego działalności w okresie II wojny światowej i okupacji.
Wybrałyśmy postać Zygmunta Cšadka, ponieważ był to człowiek, który działał społecznie i politycznie, był posłem na Sejm RP V kadencji oraz dowódcą pułku piechoty. Na swoim koncie ma bardzo dużo odznaczeń, które podsumowują wszystkie jego działania. Zasłużył się dla niepodległej Polski, a przede wszystkim był to człowiek silnej woli, który nawet po ciężkim wypadku wrócił do służby dla narodu.
Jako Polacy powinniśmy pamiętać o tych, którzy nie tylko na polu bitwy wykazali się odwagą i męstwem, ale także o tych, którzy na miarę swoich możliwości działali w imię całego narodu. O naszym bohaterze możemy powiedzieć jako o wielkim człowieku, który przyczynił się do tego, że żyjemy w niepodległym kraju, a jednak nie słyszymy o jego działaniach.
W ramach projektu utworzyłyśmy blog, na którym dokładniej opisałyśmy historię naszego bohatera: zygmuntcsadek.blogspot.com.Dominika Matarewicz
Natalia Delicat

 

Napisz komentarz »